Bujinin Elektrot Aralığı Kontrol ve Ayarlaması

İlk defa buji aralığını ölçtüğümde elimde sadece bir sikke tipi ölçüm aleti vardı ve dürüst olmak gerekirse ne yaptığımı tam bilmiyordum. Bujiyi söktüm, aleti araya soktum, "geçiyor işte" deyip geri taktım. Araç çalıştı ama rölantide hafif bir titreme kaldı. Aylar sonra öğrendim ki o "geçiyor" hissi hiçbir şey ifade etmiyordu; aralık üretici değerinden 0,15 mm fazlaydı. O günden beri buji sökülüp takıldığında aralığı mutlaka kontrol ediyorum ve bu işin gerçekten beş dakikalık olduğunu söyleyebilirim.

Elektrot aralığı neden bu kadar önemli?

Bujinin merkez elektrodu ile toprak (yan) elektrodu arasındaki o küçücük boşluk, kıvılcımın atlamak zorunda olduğu mesafe. Bu mesafe üreticinin öngördüğü değerden büyükse, bobin daha yüksek gerilim üretmek zorunda kalır. Yüksek devirde ya da yükte bobin bunu her zaman başaramaz ve kıvılcım atlamaz; sonuç, tek tek tekleme, gaza basınca duraksama, bobin ve buji kablosunda erken yaşlanma. Aralık küçükse kıvılcım kolay atlar ama zayıf ve küçük olur; karışımı tutuşturmak için yetersiz kalabilir, özellikle soğuk çalıştırmada zorlanır, rölanti dengesizleşir ve yakıt tüketimi artar.

Buji aralığı zamanla kendiliğinden de açılır. Her kıvılcım elektrottan mikroskobik miktarda metal koparır. Yüz binlerce ateşleme sonrası bu birikir; ben normal bakır bujilerde 20 bin kilometre civarında farkedilir bir açılma gördüm. Yani sıfır buji taktığınızda kontrol etmek yeterli değil, kullanımda olan bujide de kontrol anlamlı.

Doğru değeri nereden bulacaksınız?

Tek güvenilir kaynak aracın kullanım kılavuzu veya motor bölmesindeki bilgi etiketi. İkinci sırada bujinin kutusundaki değer gelir — çoğu buji "önceden ayarlı" olarak satılır ama nakliye sırasında elektrodun eğilmesi çok sık rastlanan bir durum. Benzinli motorlarda tipik aralık 0,6–1,1 mm bandında olur; LPG'li araçlarda üretici genelde daha küçük bir değer ister, çünkü LPG'nin tutuşması için daha yoğun kıvılcım gerekir. Kendi kafanıza göre "biraz kısayım" demeyin, kılavuza bakın.

Ölçüm aletleri: hangisi işinizi görür?

Ayar için ayrı bir alet de var: buji aralık ayar anahtarı. Sikke tipi ölçerin kenarındaki çentik de aynı işi görür. Kesinlikle pense, kargaburun ya da tornavida ile zorlamayın; toprak elektrodunu eğerken merkez elektrodun seramik izolatörüne kuvvet bindirirseniz görünmeyen bir çatlak oluşur ve buji birkaç bin kilometre sonra kaçak yapar.

Adım adım kontrol ve ayar

1. Motoru soğutun. Sıcak silindir kafasında buji sökmek, özellikle alüminyum kafada diş sıyırmanın en kısa yolu. En az iki saat bekliyorum.
2. Buji yuvasını temizleyin. Sökmeden önce çevresini basınçlı hava ya da fırça ile temizleyin; içeriye kum, toz kaçmasın.
3. Bujiyi sökün. Lastik takviyeli buji anahtarı ve uzatma kullanın. Sökerken hangi silindirden geldiğini not edin; elektrot rengi arıza teşhisinde işe yarar.
4. Gözle inceleyin. Toprak elektrodu yuvarlaklığını kaybedip yandan aşınmışsa, merkez elektrot köşeleri yuvarlanmışsa ayarla kurtarmaya çalışmayın; o buji artık değişmeli.
5. Ölçün. Ölçer teli aralığa hafif sürtünme ile girmeli. Boşluk hissediyorsanız aralık büyük, zorluyorsa küçük demektir.
6. Aralık büyükse toprak elektrodunu ayar anahtarının çentiğine alıp azıcık içe doğru bastırın. Küçük hamleler yapın, her hamlede tekrar ölçün.
7. Aralık küçükse ayar anahtarının kancasıyla toprak elektrodunu dışa doğru çok az kaldırın. Merkez elektroda bastırmayın.
8. Takarken dişlere elle çevirerek başlayın, sonra torkmetre ile üretici değerine sıkın. Torkmetre yoksa temas hissedildikten sonra çeyrek tur civarı, aşırıya kaçmadan.

İridyum ve platin bujilerde durum farklı

Bu kısmı ben pahalı bir hatayla öğrendim. İridyum ve platin bujilerin merkez elektrodu iğne kadar incedir ve o değerli metal sadece ucundaki minik bir kaplamadır. Bu bujilerde ayar yapmaya kalkarsanız ya kaplamayı kırarsınız ya elektrodu eğersiniz. Bu tür bujilerde sadece ölçün. Değer kılavuzdakinden sapmışsa iade edin ya da doğru numaralı bujiyi alın; en fazla, gerçekten çok azıcık bir düzeltme gerekiyorsa özel bir aletle çok dikkatli müdahale edilir.