Egzoz Sistemi Kontrolü ve Bakımı
Egzoz sistemine ilk kez gerçekten kafa yormam, eski bir sedanın altından gelen "borazan" sesi yüzünden oldu. Sabah çalıştırdığımda motor sanki traktöre dönüşüyor, gaz verince komşuları uyandırıyordum. Servise gitsem "sistem komple değişir" diyecekler diye korkuyordum. Krikoyla kaldırıp altına baktığımda gördüğüm şey aslında avuç içi kadar bir çürük ve gevşemiş bir flanş cıvatasıydı. O günden sonra araç egzoz sistemi bakım işini de yağ değişimi gibi rutinime aldım.
Sorun nerede başlıyor?
Egzoz sistemi, motorun ürettiği sıcak ve asidik gazları taşır. İçinde su buharı da var; kısa mesafeli şehir içi kullanımda bu buhar ısınıp buharlaşacak kadar süre bulamıyor ve susturucunun içinde birikip metali içten dışa doğru çürütüyor. Yani en çok yıpranan araçlar, uzun yol yapanlar değil, her gün 3 km market turu atanlar.
Benim tecrübemde sorunlar dört başlıkta toplanıyor:
- Ses artışı ve titreşim: Neredeyse her zaman bir kaçak var. Kaynak dikişleri, flanş contası veya susturucu gövdesi.
- Asılı parçalar: Lastik askılar (kulaklar) yaşlanınca yırtılıyor, sistem sarkıp şasiye vuruyor. "Tak tak" sesi genelde bu.
- Katalizör tıkanması: Araç gaza tepki vermez, rölanti dalgalanır, arka arkaya arıza lambası yanar. Katalizör içindeki peteğin dağılması durumunda sallayınca cız cız ses gelir.
- Oksijen sensörü: Kirlenmiş sensör yanlış bilgi gönderir, motor gereğinden zengin çalışır, yakıt tüketimi artar. Bu da katalizörü zamanından önce öldürür.
Şunu erken öğrendim: katalizör kendi kendine bozulmaz. Ateşleme sorunu, yanan yağ ya da bozuk sensör yüzünden ölür. Bu yüzden bujileri ve hava filtresini düzenli kontrol etmek, aslında katalizör bütçesini korumak demek.
Kendi başıma nasıl kontrol ediyorum?
- Soğuk motorda başlıyorum. Egzoz 300 dereceyi geçer, sıcak sisteme dokunmak istemezsiniz. Aracı gece bıraktıysam sabah bakıyorum.
- Aracı düzgün kaldırıyorum. Kriko tek başına yetmez, mutlaka takoz veya sehpa kullanıyorum. Altına girip elle yoklamak gerekiyor.
- Gözle tarama. Manifolddan çıkış flanşından susturucu ucuna kadar bütün hattı takip ediyorum. Kurum lekesi, siyah is izi veya beyaz tuzlanma varsa orada kaçak var.
- Elle sallama testi. Susturucuyu tutup hafifçe sallıyorum. 2 cm'den fazla oynuyorsa askılardan biri gitmiş demektir.
- Tornavida testi. Şüpheli çürük noktalara tornavidanın sapıyla vuruyorum. Çınlıyorsa sağlam, boğuk ve pütür pütür ses veriyorsa metal incelmiş.
- Egzoz ucundan gelen renk. Mavimsi duman yağ yakıyor, beyaz yoğun duman soğutma suyu karışıyor, siyah duman zengin karışım demektir. Bunlar egzozun değil motorun mesajı ama katalizörün ömrünü doğrudan etkiliyor.
- Bez testi. Motor çalışırken egzoz çıkışını eski bir bezle kısmen kapatıp (yanmaz eldiven şart) hattı dinliyorum; küçük kaçaklar bu şekilde ıslık gibi duyulur.
Kaçak bulduğumda seçeneklerim
Küçük bir deliği görünce insanın ilk aklına gelen egzoz bandı ya da macun oluyor. Bunları denedim, hepsinin bir yeri var ama hepsinin bir de sınırı var. Aşağıdaki tablo kendi deneyimimin özeti:
| Yöntem | Ne zaman işe yarar | Dayanma süresi | Zorluk |
|---|---|---|---|
| Egzoz macunu / bandaj | 2-3 mm delik, flanş çevresi sızıntısı | Birkaç hafta – birkaç ay | Çok kolay |
| Flanş contası + cıvata değişimi | Bağlantı noktasından üfleme sesi | Kalıcı | Kolay (paslı cıvata sabır ister) |
| Lastik askı değişimi | Sarkma, şasiye vurma sesi | Kalıcı | Kolay, parçası çok ucuz |
| Kaynakla yama | Avuç içi kadar çürük, gövde sağlamsa | 1-3 yıl | Kaynak ustası gerekir |
| Susturucu / ara boru değişimi | Metal elde ufalanıyorsa | Kalıcı | Orta |
| Katalizör temizleme katkısı | Hafif verim düşüşü, sensör hatası yok | Belirsiz, çoğu zaman etkisiz | Çok kolay |
| Katalizör değişimi | Peteği dağılmış, tıkanmış | Kalıcı | Zor, pahalı |
Katalizör temizleme katkıları konusunda net konuşayım: bir kez hafif kirlenmede işe yaradığını gördüm, üç kez hiç etki etmedi. Petek fiziksel olarak dağılmışsa hiçbir sıvı onu geri getirmez. Para vermeden önce arıza kodunu okutup gerçekten katalizör verimi hatası olup olmadığını görmek daha mantıklı.
Sökerken öğrendiğim püf noktaları
- Paslı cıvatalara bir gün önceden pas sökücü sıkıyorum. Aceleyle çevirirsem cıvata kopuyor ve iş büyüyor.
- Lambda (oksijen) sensörünün kablosunu boruyu döndürürken kopardığım için bir kez fazladan para harcadım. İlk iş soketi ayırmak.
- Yeni conta takarken cıvataları çapraz sırayla ve kademeli sıkıyorum, tek seferde bastırmak contayı eziyor.
- Egzoz askı lastiklerini takmak için deterjanlı su