Akumulatör Açı Havaı Temizleme Nasıl Yapılır?
Bir kış sabahı arabam marşa basınca "tık" bile demedi. Aküyü yeni değiştirmiştim, o yüzden aklıma ilk gelen şey alternatör oldu. Kaputu açtım, artı kutup başında beyazımsı-mavi, köpük gibi kabarmış bir tabaka duruyordu. O gün öğrendim ki bir aracın çalışmamasının en sık ve en ucuz sebeplerinden biri, sadece birkaç milimetrelik bu tortu. Akumulatör terminali temizleme işini o günden beri her mevsim geçişinde rutinime aldım.
Terminallerde Aslında Ne Oluyor?
Akünün içinde sülfürik asit ve kurşun plakalar var. Şarj-deşarj döngüsü sırasında kutup başlarının etrafından çok az miktarda hidrojen ve asit buharı sızar. Bu buhar, kelepçedeki kurşun ve bakırla buluşunca kurşun sülfat ya da bakır sülfat oluşturur. Beyaz, tozumsu görünen o birikinti budur. Artı kutupta genelde beyaz, eksi kutupta mavimsi-yeşil bir renk görürsünüz.
Sorun estetik değil. Bu tortu yalıtkandır. Yani marş motoruna gitmesi gereken yüzlerce amperlik akımın önüne direnç koyar. Belirtileri şöyle sıralayabilirim:
- Marş yavaş dönüyor, motor zar zor uyanıyor
- Farlar rölantide gözle görülür şekilde kısılıyor
- Multimetrede akü 12,6 V gösteriyor ama araç yine de çalışmıyor
- Kutup başını elle oynattığınızda kelepçe gevşek geliyor
- Kontak kapalıyken bile şarj lambası kısa süre yanıp sönüyor
Ben ilk seferde aküyü şarj cihazına bağlayıp saatlerce bekledim, sonuç değişmedi. Çünkü sorun akünün içinde değil, akıntının çıkış kapısındaydı.
Temizlik Öncesi Hazırlık
Bu iş tehlikeli değil ama dikkatsizlik affetmiyor. Akü asidi kumaşı deler, deriyi yakar. Ayrıca kutup başlarına metal bir alet aynı anda değerse kıvılcım çıkar ve akünün üstünde biriken hidrojen gazı parlayabilir. Gözlük ve eldiven takın, sigara içmeyin.
Sökme sırası her zaman aynıdır: önce eksi (−) kutup, sonra artı (+). Takarken tam tersi. Eksiyi önce sökerseniz, anahtarınız kazara karoseriye değse bile devre tamamlanmaz.
İhtiyacınız Olanlar
- 10 mm veya 13 mm anahtar (araca göre değişir)
- Eski diş fırçası ya da terminal teli fırçası
- Karbonat, sıcak su, küçük bir kap
- Bez, kağıt havlu
- Vazelin veya terminal koruyucu sprey
Yöntemleri Karşılaştıralım
Yıllar içinde dört yöntemi de denedim. Hangisinin ne zaman işe yaradığını tabloda topladım:
| Yöntem | Maliyet | Etkinlik | Ne zaman tercih ederim? |
|---|---|---|---|
| Karbonat + sıcak su | Neredeyse sıfır | Çok yüksek | Yoğun beyaz tortu varsa. Asidi kimyasal olarak nötrler, köpürerek çözer. |
| Gazlı içecek dökmek | Düşük | Orta | Yolda kaldıysanız acil çözüm. Şeker kalıntısı bırakır, sonra mutlaka suyla durulayın. |
| Tel fırça / zımpara | Bir kereye mahsus | Yüksek (mekanik) | Tortu kurumuş ve sertleşmişse. Kelepçenin iç yüzeyini parlatmak için şart. |
| Hazır terminal temizleme spreyi | Orta | Yüksek | Söküp takmakla uğraşmak istemeyenler için. Renk değiştirerek asidi gösterenleri pratik. |
Benim standart tarifim ilk ve üçüncüyü birleştirmek: karbonatla yumuşat, fırçayla kazı.
Adım Adım Uygulama
- Kontağı kapatın, anahtarı çıkarın. Kaputu açık bırakın.
- Eksi kelepçenin somununu gevşetin, kabloyu hafifçe çevirerek yukarı çekin. Kenara, akünün üstüne değmeyecek şekilde yatırın.
- Aynısını artı kutupta yapın. Artı kutup genelde kırmızı plastik kapakla korunur.
- Bir bardak sıcak suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştırın. Karışım tortuya değdiği anda köpürecek; bu asidin nötrlendiğini gösterir.
- Diş fırçasıyla hem kutup başlarını hem kelepçelerin iç yüzeyini ovun. Kelepçenin içi çoğu zaman dışından daha kirlidir; asıl temas oradan olur.
- Kalan tortuyu tel fırçayla kazıyın. Kurşun kutup başı mat griden parlak metal rengine dönmeli.
- Az miktarda temiz suyla durulayın, akünün üst yüzeyine su birikmesin. Kağıt havluyla tamamen kurulayın. Nemli bırakmak kutuplar arası kaçak akıma yol açar.
- Kelepçeleri geri takın: önce artı, sonra eksi. Somunu elle çevirip yerine oturttuktan sonra anahtarla sıkın; kelepçeyi elle oynatamayacak kadar sıkı olmalı ama kurşunu ezecek kadar değil.
- Kutup başlarının dışına ince bir tabaka vazelin veya koruyucu sprey uygulayın. Bu, nemin metale ulaşmasını engeller.
Vazelini kutupla kelepçe arasına sürmeyin. Yağ yalıtkandır; bağlantı yapıldıktan sonra dış yüzeye sürülür.
Sonrasında Ne Olur, Ne Beklemeli?
Kontağı çevirdiğimde marşın sesi belirgin şekilde canlanmıştı. Bazı araçlarda akü sökülünce radyo şifresi, saat, cam otomatiği veya rölanti öğrenmesi sıfırlanır; radyo kodunuz varsa el kitabınızdan bakın, camlar için de birkaç kez tam açıp kapatmak yeter.
Temizlikten birkaç hafta sonra aynı beyaz tortu tekrar oluşuyorsa, akü kapağının etrafından asit sızıyor dem